kuxlaabaa ikxllaa à

jyaa ikxlyaamauLo ijalHyaalaa kuxlaabaa Asao naava doNyaata Aalao, taao kuxlaabaa ikxllaa ikxnaa%yaa paasauna javaLpaasa paa{]Na ikx.maI. AMtaravar Aaho. iSavaC~apataIMnaI jaladugaa-cao mahtva laXaata Gao{]na 1680 saalaI yaa ikxllyaacaI {BaarNaI saur] koxlaI. 17 baur]ja Asalaolyaa yaa ikxllyaacaI laaMbaI 900 fUxT, r]MdI 350 fUxT va taTbaMdIcaI {McaI 25 fUxT Aaho. Aaja 300 paoXaa jaasta vaYao- {laTlaI, tarI taao saagarI laaTaMcaI pavaa- na kxrtaa, KaMbaIrpaNao {Baa Aaho.

ArbaI samaud`avar AapalaI ABaoV jaraba basavauna AsaNaara, rajaapaurI KaaDItaIla eotaIhasaIkx jaMijara ikxllaa paahNyaasaazI rajaapaurI yaoqao jaavao laagatao. maur]D tao rajaapaurI AMtar javaLpaasa 5 ikx. maI. Aaho.

ikxllaa paahNyaasaazI rajaapaurI yaoqaIla jaoTIvar]na iSaDacyaa haoDyaaMcaI saaoya '' jaMijara paya-Tkx saMsqaa mayaa-. rajaapaurI '' yaa saMsqaonaI koxlaI Aaho. sakxaLI 7.00 vaajalyaa paasauna saayaMkxaLI 6.00 vaajao paya-Mta ikxllyaata jaaNyaa yaoNyaasaazI haoDyaa {palabQa Asataata. kxmaIta kxmaI 20 pa`vaasaI jamalyaavar haoDI saaoDNyaata yaotao. haoDInao pa`vaasa kxrNyaasa laagaNaarI itakxITo jaoTIvar {palabQa Asataata. saaQaaraNa 10 tao 15 imanaITata haoDInao ikxllyaavar paaohaocataa yaotao. ikxllyaata {tarNyaasaazI Qa@kxa nasalyaanao saavaQaanataonao {taravao laagatao.

ikxllyaacyaa daonahI baajaUMnaa baur]ja Aahota, tyaacyaavar ekxa isaMhacyaa paayaaKaalaI caar, taaoMData ekx va SaopaTIta ekx, Asao saha h<aI pakxDlaolaM iSalpa kxaorlaola Aaho. yaa mauKya drvaajaatauna Aata gaolyaavar dusara drvaajaa laagataao. drvaajyaacyaa javaLca paIrpaMcaayatana AsaUna, taoqaIla paTaMgaNaata paIrmaKaanacyaa jahajaacao taIna naaMgar paahataa yaotaIla. yaoqauna pauZo gaolyaavar ekx maaoza gaaoDyaapaaNyaacaa talaava idsataao. talaavaajavaL KaaSaa isaVIcaI maiSad Asauna, AajaUbaajaUlaa GaraMcao paDkox AvaSaoYa idsataata.

drvaajyaa javaLIla daona baur]ja Qar]na, ikxllyaalaa ekuxNa 24 baur]ja Aahota. pa`tyaokx baur]jaalaa vaogavaogaLI naavao Aahota. jaMija%yaacao mauKya AakxYa-Na mhNajao taoqaIla pa`vaoSavdaracyaa varIla baajausa nagaarKaanyaa SaojaarI AsaNaa%yaa taIna taaofxa. kxlaalabaaMgaDI, caavarI va laaMDa kxasama ASaI yaa taaofxaMcaI naavao Aahota.

jaMija%yaacaa [itahasa paahIlaa tar saaQaarNapaNao paMQaravyaa Satakxata kxaoLyaaMcaa pa`mauKa rama paaTIla yaanao caacao va lauTar]Mpaasauna kxaoLyaaMcaa bacaava kxrNyaasaazI dMDarajapaurIcyaa KaaDItaIla baoTavar maoZokxaoT (laakxDI AaoMD@yaaMcaa ikxllaa) baaMQalaa. pauZo yaa paaTlaacaa baMdaobasta kxrNyaasa inajaamaanao paIrmaKaana yaacaI naomaNaukx koxlaI, tyaanao rama paaTlaacaa baMdaobasta kxr]na maoZokxaoT taabyaata Gaotalaa. paIrmaKaanacyaa maRtyau naMtar saaQaaraNata: sana 1538 maQyao tyaacyaa jaagaI bau%haNaKaanacaI naomaNaukx kxrNyaata AalaI. tyaanao maoZokxaoT paaDUna 1567 tao 1571 yaa kxaLata pa@kxa dgaDI ikxllaa baaMQalaa va tyaacao naamakxrNa '' ikxllao mahr]ba '' Asao kxolao.

C~apataI iSavaraya, rajao saMBaajaI, paoSavao, AaMga`o ASaa AnaokxaMnaI jaMijara taabyaata GaoNyaacaa pa`yatna koxlaa paNa tyaaMnaa yaSa Aalao naahI.

Baartaalaa svaataM~ya imaLalyaanaMtar jaMijara saMsqaana Baartaata ivalaIna kxrNyaata Aalao.

saagargaD à

AilabaagapaasaUna 7 ikxmaI.AMtaravar DaoMgaravar ha iSavakxalaIna ikxllaa Aaho. ha samaud`sapaaTIpaasaUna saumaaro 1357 fxUT {Mcaavar Aaho. yaoqao jaaNyaakxrItaa AilabaagaàpaoNa maagaa-varIla KaMDaLa gaavaataUna rstaa Aaho. gaavaacyaa paUvao-laa DaoMgar idsataao. tyaacyaa paazImaagao saagargaD lapalaolaa Aaho. KaMDaLa gaavaataUna paa{]lavaaTonao gaDavar jaavao laagatao. gaDacyaa inammyaa {McaIvar isaQdoEvar maMidr Aaho. yaa maMidrajavaLca AaEa`ma tasaoca ivahIr Aaho. yaoqao ivaEa`aMtaIcaI saaoya hao{] Sakxtao. paavasaaLyaacyaa idvasaata maMidrajavaLca ekx QabaQabaa vahata Asataao. Ea`avaNaI saaomavaarI yaoqao baroca Baaivakx hjaorI laavataata. yaa AaEa`maacyaa qaaoDM AilakxDoca ekx vaaT DavaIkxDo var saagargaDakxDo jaatao. isaQdoEvarpaasaUna saaQaarNata paa{]na tao ekx taasaata AapaNa saagargaDavar yaovaUna paaohcataao. saagargaDacyaa mauKya drvaajaa paUNa-paNao ZasaLlaolaa Aaho. parMtaU tyaacyaa baajaUcao daona baUr}ja paD@yaa Avasqaota Asta<vaata Aahota. yaa pa`vaoSaarataUna gaDavar pa`vaoSa kxrayacaa. maacaI va baalaikxllaa ASaa svar}paata gaDacaI rcanaa Aaho. baalaoikxllaovar ekx lahanasaM taLM maMidr tasaoca ekxa paD@yaa [maartaIcao AvaSaoYa Aahota. gaDavar ekx baarmaahI paaNyaacao kxuMD (paaMDvakxuMD) Aaho.

maacaIvar sataIcaI maaL naavaacaI jaagaa Aaho. itaqaM na{] qaZgaI Aahota. yaa baajaUcyaa Taokxalaa ekx sauLkxa Aaho tyaasa vaanarTaokx Asao mhTlao jaatao. gaDavar [tar kxaoNatyaahI saaoyaIsauivaQaa {palabQa naahIta.

{MdorI ikxllaaà

KaaMdorI baoTaSaojaarIca saaQaarNa AQaa-àpaa{]Na ikxmaI. AMtaravar {MdorI baoT Aaho. saaQaarNata taoqaIla BaUpa`doSa KaaMdorIpa`maaNaoca Aaho. ikxllyaacaI taTbaMdI SaabaUta Aaho paNa paaNyaacao duiBaXya Aaho.

KaaMdorIpa`maaNaoca {MdorIhI mauMba[- paaoT- TsTcyaa taabyaata Asalyaanao yaoqaohI tyaaMcyaa parvaanagaInaoca jaataa yaotao. kxaoLyaaMcyaaCaoTyaa haoDItaUna qaL ikxnaa%yaavar}na yaa ikxllyaata jaataa yaotao. {MdorI ikxllyaavar {tarNyaakxirtaa
[-Saanyaosa baaoT laavaavaI laagatao.

tatkxalaIna [itahasaata mahtva haotao tao {MdorIpaoXaa KaaMdorIlaaca. KaaMdorIvar hllao caZvata Asataanaaca isaQdI kxasamanao 1680 saalaI baoT taabyaata Gao{]na tyaavar ikxllaa baaMQalaa. 1762 saalaI saKaaojaI AaMga`oMnaI
ikxllayaavar kxbjaa kxrNyaacaa pa`yatna kxolaa. parMtau ha ikxllaa isaVIkxDUna ivakxta Gaotalyaacao saaMigatalyaamauLo SaahU yaaMnaI AaMga`o yaaMnaa ha ikxllaa ivakxta GaoNyaasa saaMigatalao. 1736 maQyao icamaajaI Aappaa va maanaajaI AaMga`o yaaMcyaa isaVIbaraobar Jaalaolyaa laZa[-ta {MdorIcaa sauBaodar isaVI yaakxuba maarlaa gaolaa. pauZo marazo va isaVI yaaMcyaata cakxmakxI haotaca haotyaa. 1758 maQyao taukxaojaI AaMga`o yaaMnaI ramaajaI mahadova va mahadjaI rGaunaaqacyaa madtaInao tasaoca 1759 maQyao naanaasaahoba paoSavao va sarKaola AaMga`oMnaI laZa[- kxolaI. 1760 maQyao paoSavao yaaMcao Aarmaar sauBaodar naarao ~yaMbakx yaaMnaI ha ikxllaa iMjakxUna Gaotalaa. 1840 naMMtar maa~a {MMdorI kxayamacaa [Mga`jaaMcyaa taabyaata gaolaa.

KaaMdorI ikxllaaà

AilabaagapaasaUna 4à5 ikxmaI. AMtaravar qaLcyaa ikxnaa%yaapaasaUna 3 ikxmaI. AMtaravar KaaMdorI baoT Aaho. yaa baoTavar 1678 saalaI ikxllaa baaMQaNyaata Aalaa. AajaUbaajaUcaa pairsar KaDkxaL AsaUna baoTavar 15à20 maITr {McaIcyaa TokxDyaa Aahota. TokxDyaaMcyaa maQalaa BaagahI paaNyaapaasaUna 20à25 fxUT {McaIvar Aaho. itaqao javaLca baaoTIcaa Qa@kxa Aaho. yaa baoTacyaa Baaovataalacaa Baaga KaUpaca KaDkxaL Asalyaanao baaoTIMnaa maaga-dSa-na vhavao mhNaUna [qao 1768 saalaI idpagaRh {BaarNyaata AalaM. Ailabaagacyaa kxulaabaa ikxllyaapa`maaNao yaa ikxllyaatahI gaaoDyaa paaNyaacaI ivahIr Aaho. dIpagaRhacyaa rstyaavar ekx pa`caMD iSaLa AsaUna jar eKaadyaa CaoTyaa dgaDanao tyaa iSaLovar AaGaata kxolaa tar eKaaVa BaaMDyaavar dgaD maarlyaasa jasaa Aavaaja yaotaao. tasaa Aavaaja yaotaao.

ikxllyaacaI taTbaMdI SaabaUta AsaUna ikxllyaacao drvaajao maa~a SaabaUta naahIta. KaaMdorI ikxllyaacaa tatkxalaIna [itahasa qaaoD@yaata Asaa Aaho. iSavaC~apataI KaaMdorI baoTavar ikxllaa baaMQata Aahota hI baatamaI jaovha [Mga`jaaMnaa samajalaI taoMvha [Mga`jaaMnaI maayanaakx yaasa baaMQakxama qaaMibavaNyaacaa AadoSa idlaa. parMtau maI fx@ta C~apataI iSavarayaaMcaa hukxUma maanaNaara saovakx Aaho taumhI AadoSa doNaaro kxaoNa Asao raoKazaokx pa`itaà{<ar maayanaakx yaaMnaI paazivalao.1679 saalaI qaLcyaa ikxnaa%yaavar {BayapaXaI Anaokx lahanaàmaaozyaa cakxmakxI {Dalyaa. ASaa ta%honao [Mga`jaaMnaa C~apataIMcao AarmaarI saamaqya- maanya kxravao laagalao. 1775 saalaI KaaMdorI [Mga`jaaMcyaa taabyaata haotaa. 1787 saalaI raGaaojaI AaMga`oMnaI taabaa G aotalaa. 1814 saalaI KaaMdorIcaa taabaa dusara baajaIrava paoSavao yaaMcyaakxDo gaolaa. paunha 1817 raojaI KaaMdorIcaa taabaa AaMga`ojavaL Aalaa.

saQyaa KaaMdorI ikxllaa mauMba[- paaoT- TsTcyaa taabyaata Asalyaanao ikxllyaavar tyaaMcyaa parvaanagaInaoca jaataa yaotao. ikxllyaata sqaainakx kxaoLyaaMMcyaa baaoTInao jaataa yaotao.

paalaIcao Ea`I ballaaLoSvar maMidr à

AYTivanaayakxaM paOkxI pa`isaQd Ea`I ballaaLoSvaracao maMidr rayagaD ijalHyaata sauQaagaD taalau@yaata paalaI yaoqao Aaho. paalaI ho saarsagaD va AMbaa nadI yaaMcyaa maQao vasalaolao Aaho.

savaa-ta javaLcao rolvao sqaanakx mhNajao kxja-ta ho AvaGao 30 ikx.maI. Aaho. Ailabaaga paasaunacao AMtar saaQaarNa 60 ikx.maI. Aaho.

ballaaLoSvaracaI mautaI- pauvaa-iBamauKa Aaho, {parNao va AMgarKaa Asaa ba`amhNa vaoSa lyaayalaolaa ha AYTivanaayakxataIla ekxmaova gaNapataI Aaho.

mahDcao Ea`I vardivanaayakx maMidr à

AYTivanaayakxaM paOkxI pa`isaQd Ea`I vardivanaayakxacao maMidr rayagaD ijalHyaata KaalaapaUr taalau@yaata mahD yaoqao Aaho. pa`acaIna kxaLI mahD ho Bad`kx, maZkx yaa naavaanao AaoLKalao jaata Asao.

vardivanaayakx ha Baa@taacyaa manaataIla sava- [cCa AakxaMXaa va manaaokxamanaa pauNa- kxrNaara dova Aaho.

paoSavyaaMcao sardar ramajaI mahadova ibavalakxr yaaMnaI saaQaarNa 1730 maQyao ho maMidr baaMQauna laaokxapa-Na koxlyaacaa {llaoKa Aaho, maMidr saaQyaa baaMQaNaIcao va lahanasao Asauna kxaOlaar] Aaho.

maaGa va Baad`pad maihnyaacyaa saurvaataIcao paaca idvasa yaoqao maaoza {tsava Asataao.

maMidra maQyao 1892 paasauna naMdadIpa satata taovata Aaho.

Ea`I ivak`xma ivanaayakx maMidr à

AilabaagapaasaUna saumaaro 20 ikxmaI. tar maur}DpaasaUna 32 ikxmaI. AMtaravar saaLava yaa inasaga-rmya gaavaI {Mca TokxDIvar Ea`I ivak`xma ivanaayakx maMidr baaMQalao Aaho. yaa izkxaNaI ibalaa- {Vaoga samauhacyaa ivak`xma [
-spaata kxMpanaIcaa Bavya pa`kxlpa AsaUna sadr maMidr ibalaa- {Vaoga samaUhanao baaMQalao Aaho. paaMZ%yaaSauBa` saMgamarvarataUna saakxarNyaata Aalaolaa maMidracaa Bavya kxLsa AtaI dUrvar}nahI najarosa paDtaao. TokxDIcyaa paayaqyaaSaI pa`vaoSaar Aaho. yaoqaUna maMidrakxDo jaaNaara rstaa paaya%yaaMcaa Aaho tasaoca paaya%yaaMcyaa javaLUnaca naagamaaoDI vaLNaacaa vaahnaaMsaazI banavalaolaa rstaahI Aaho. maMidracyaa saBaaovataalaI nayanarmya baagabaigacaa AsaUna tyaataIla fxulaJaaDo rMgaIta kxarMjaI nao~asauKad AakxYa-kx AsalyaamauLo mana pa`sanna haotao. maMidracaa saBaamaMDpa caarhI baajaUMnaI maaokxLaca AsaUna Cta paardSa-kx paa^ilakxa^pa -iSaTcao AsalyaamauLo saBaamaMDpaata pa`kxaSa va maaokxLyaa hvaocaa saMcaar Asataao. maMidracyaa caaOkxaonaI gaaBaa%yaata Ea`I. gaNaoSaacaI Bavya maUtaI- Aaho. baajaUcyaa lahana maMidrataUna raQaaàkxRYNa SaMkxràpaava-taI dovaI dugaa-maataa AaiNa sauya-dova yaaMcyaa maUtaI-caI sqaapanaa kxrNyaata AalaolaI Aaho. maMidracyaa pairsarItaIla baagaomaQyao sva. Aaidtya ibalaa- yaaMcaa paUNaa-kxRtaI pautaLa Aaho. baagaocaa pairsar va maMidr yaaMtaIla ivaVuta raoYaNaa[- nao~aidpakx va AakxYa-kx Aaho.

AlpaavaQaItaca yaa maMidracaI ikxtaI- maharaYTabaahor paaohaocalyaamauLo yaa izkxaNaI Ba@tagaNa tasaoca paya-Tkx satata yaota Asataata. sakxaLI 9.00 AaiNa saMQyaakxaLI 7.15 vaajataa maMidrata AartaI va paUjaa haotao. sakxaLI 6.00 tao 11.30 va saMQyaakxaLI 4.30 tao 9.00 yaa vaoLotaca maMidrata pa`vaoSa idlaa jaataao. AilabaagapaasaUna maMidrapaya-Mta tasaoca rovadMDyaapaasaUna maMidrapaya-Mta esa.TI. tasaoca taIna saha AasanaI irXaaMcaI {<ama saaoya Aaho. Ba@taaMnaa manaSaaMtaI va sauKa samaaQaana laaBaNaaro ho izkxaNa Aaho.

Ea`I d<a maMidr (caaOlaàBaaovaaLo) à

AilabaagapaasaUna 16 ikxmaI. AMtaravar tar caaOla naa@yaavar}na 2 ikxmaI. AMtaravar BaaovaaLo yaa inasaga-rmya gaavaataIla gaaoMgarvajaa TokxDIvar ho d<amaMidr Aaho. DaoMgaracyaa paayaqyaaSaI {Bao raihlyaavar paaya%yaa paaya%yaaMnaI maMidrakxDo jaaNaara rstaa AtyaMta ivalaaoBainaya vaaTtaao. saaQaarNa paacaSao paaya%yaa caZUna gaolyaavar Davyaa hataalaa ekx lahanasaa Ea`I svaamaI samaqa- A@kxlakxaoT inavaasaI maz Aaho. pauZo saaQaarNa paMcavaIsa taIsa paaya%yaa caZUna gaolyaavar Ea`I d<a maMidr ivaEa`aMtaI sqaana mhNaUna sad\gaur} bauraMDo maharaja samaaQaI pahavayaasa imaLtao. pauZo saumaaro idDSao paaya%yaanaMtar sata\icata AanaMd saaQanaa kxuTI Aaho. tyaapauZo hro rama ivaEa`amaQaama tyaanaMtar hro rama baabaaMcao QaunaImaMidr tyaapauZo AaOduMbar maz pahavayaasa imaLtaao. [qapaya-Mta AalyaanaMtar AaQauinakxtaocaa spaSa- Jaalaolyaa d<amaMidracyaa dSa-naanao mana pa`sanna haotao. maMidracyaa diXaNaolaa maa[- jaanakxIbaa[- va hnaumaanadasabaabaa maz Aaho.

d<amaMidrataIla d<amautaI- i~amauKaI saha hata AsalaolaI paaYaaNaacaI Aaho. dovaLaBaaovataI pa`diXaNaosaazI maaokxLI jaagaa Aaho. mauKya gaaBaara qaaoDasaa {Mcaavar Aaho. dovaalayaacyaa kxmaanaIpaasaUna gaaBaa%yaapaya-Mta CaoTasaa ijanaa Aaho. drvaYaI- d<ajayaMtaIpaasauna paaca idvasa d<ajayaMtaIcaa {tsava saajara kxolaa jaataao. yaa paaca idvasaaMta fxar maaozI ja~aa Bartao. sadr d<amaMidr Aaja maharaYT va [tar~a ekx jaagaRta dovasqaana mhNaUna pa`isaQdIsa Aalao Aaho.

iSataLadovaI maMidr à

Ailabaaga sqaanakxapaasaUna saumaaro 17 ikxmaI. AMtaravar tar caaOla naa@yaavar}na AMdajao taIna ikxmaI. AMtaravar pauratana Asao iSatalaadovaI maMidr Aaho. maMidrata jaaNyaasaazI Ailabaaga sqaanakxataUna AilabaagaàrovadMDa esaTInao caaOlanaakxa yaoqao {taravao laagatao. taoqaUna maMidrapaya-Mta jaaNyaasaazI irXaaMcaI {<ama saaoya Aaho. svataca vaahna Asalyaasa qaoT maMidrapaya-Mta jaataa yaotao.

paUvaI-caI sqataI laXaata Gaotaa ho maMidr caaOlacyaa diXaNaosa KaaDIjavaL haotao. parMtau saVsqataItaIla javaLpaasacaI KaaDI Bar}na barIca jamaIna vaaZlaI Aaho. yaa izkxaNaI paUvaI- AaMga`okxalaIna laakxDI va kxaOlaar} maMid
r haotao. tyaacaa 1990 saalaI ijaNaao-Qdar hao{]na yaoqao isamaoMT kxak`xoTcao maMidr {BaarNyaata Aalao. gaaBaa%yaata dovaIcaI maUtaI- maULcyaa izkxaNaIca sqaanaapanna Aaho. paUvaa-iBamaUKa mauKya pa`vaoSaaraiSavaaya {<ar va diXaNa baajaUsahI pa`tyaokxI ekx pa`vaoSaar Aaho.

yaoqaIla dovaIcao sqaana ho jaagaRta samajalao jaatao. tyaamauLo yaa maMidralaa baroca Baaivakx paya-Tkx Aavaja-Muna BaoT dotaata.

caaOlacao Ea`I ramaoEvar maMidr à

Ailabaaga rovadMDa raoDvar AilabaagapaasaUna saumaaro 14 ikxmaI. AMtaravar pa`acaIna Asao ho ramaoEvar maMidr Aaho. maMidr paUvaa-iBamauKa AsaUna samaaor pauYkxrNaI Aaho. GaDIva dgaData baaMQalaolao ho maMidr homaaMDpaMMiqaya paQdtaIsaarKao vaaTtao. parMtau tao kxoMvha va kxuNaI baaMQalao yaacaa {llaoKa imaLta naahI. sadr maMidracaa ijaNaaoQdar Anaokxda Jaalyaacyaa AaMga`okxalaIna naaMoMdI Aahota.
ramaoEvar maMidracaa gaaBaara saumaaro 4.42 maITr AsaUna maQyaBaagaI 1.5 maITr laaMba r}Md va jaimainapaasaUna qaaoDI {Mca ipataLI pa~yaanao maZvalaolaI SaaLuMkxa Aaho. itacyaa maQyaBaagaI naohmaIpa`maaNao {Mca iMlaga nasaUna caaOkxaonaI Kayaata svayaMBaU maanalaolao iSavasvar}pa Aaho. gaaBaa%yaacyaa jaimanaIpaasaUna saumaaro 7. 62 maITIr {Mca Asalaolyaa iSaKaracao va saMpaUNa- gaaBaa%yaacao baaMQakxama dgaDI Aaho. gaaBaa%yaacaI saMpaUNa- [maarta svataM~a AsaUna taI baahorIla {Mca iSaKar Asalaolyaa GaDIva dgaDI maMidrata samaaivaYT Aaho. gaaBaa%yaacyaa samaaor saBaamaMDpa AsaUna tyaata taIna kxuMD Aahota. ramaoEvaracyaa dSa-naasaazI saBaamaMDpaata {Bao raihlao Asataa {javyaa baajaUcyaa kxmaanaIta naarayaNaacyaa maUtaI-samaaor paja-nyakxuMD Aaho. Davyaa baajaUsa kxmaanaIta gaNapataIcaI maUtaI- AsaUna tyaacyaa samaaor vaayaukxuMD Aaho tar maQyaBaagaI AgnaIkxuMD Aaho.
Ea`avaNa maihnyaataIla pa`tyaokx saaomavaarI yaoqao dSa-naasaazI BaaivakxaMcaI rIGa laagatao. mahaiSavara~aIcyaa vaoLI maaoza {tsava saajara kxolaa jaataao.

naaMdgaavacaa Ea`I isaQdIivanaayakx à

maur}Dcyaa {<arosa javaLpaasa 9 ikxmaI. AMtaravar ho naaMdgaavacao pa`acaIna isaQdIivanaayakx maMidr Aaho. ho maMidr mhNajao samasta Ea`QdaLUMcao Ea`Qdasqaana Ev saaoLavyaa SatakxataIla pa`isaQd jaaoitavaao-d paMcaMagakxtao- gaNaoSa dOva&a yaaMcyaa GaraNyaaMcao isaQdIivanaayakx ho AaraQya dOvata haoya. AYTivanaayakxacyaa dSa-naacaI fxlaEa`utaI yaa gaNaoSaacao dSa-na GaotalyaanaMtar paUNa- haotao. ASaI gaNaoSaBa@taaMcaI Ea`Qda Aaho.

maaGa maihnyaataIla Sau@la catauqaI-laa yaoqao maaGaI gaNaoSaaotsava maaozyaa QaumaQaDa@yaata saajara haotaao. yaoqaIla ekxidvasaIya yaa~aocao maaozo AakxYa-Na Asatao. dr maihnyaacyaa saMkxYTI catauqaI-laa AsaMKya Ba@ta isaQdIivanaayakxacyaa dSa-naasa Aavajau-na yaotaata.

Ea`I kxnakoxSvar à

Ailabaaga paasaUna saumaaro 13 ikx. maI. AMtaravar, Sahracyaa [Saanya idSaolaa Ea`I kxnakoxSvarcaa 900 fUxT {McaIcaa DaoMgar Aaho. samaud`sapaaTIpaasaUna dovasqaanaacaI {McaI saaQaarNa 1275 fUxT [takxI hao[-la.

Ea`I kxnakoxSvaralaa jaaNyaasaazI daona maaga- Aahota, ekx Aaho maapagaaMva maagao- va dusara Aaho iJaraD maagao-.

nagamaaoDI vaLNaanao paaya%yaaMvar]na caalataanaa javaLpaasa 5000 fUxT gaD caZavaa laagataao. paayaqyaaSaI Asalaolyaa d<amaMidrapaasaUna caZNyaasa saur]vaata koxlyaavar saaQaarNa 1000 fUxT AMtar paar koxlyaavar {javyaa baajaUsa '' maaohnaigarI ''' va '' baalaigarI '' yaa daona tapasvyaaMcyaa samaaQyaa Aahota. yaoqauna saaQaarNa 500 fUxTavar '' naagaaobaacaa Tppaa '' Aaho, yaoqauna 750 fUxTavar '' jaaMBaLIcaa Topa '' laagataao, pauZo saaQaarNa 100 fUxTavar ekx paayarI laagatao tyaasa '' dovaacaI paayarI '' Asao mhNataata. naIT inarIXaNa koxlyaasa yaa paayarIvar saMpauNa- paavalaacaa zsaa idsataao. yaa naMtar gaayamaaMDI laagatao va yaoqauna sapaaTIcaa rstaa caalau haotaao, diXaNaokxDo saagargaDcaa DaoMgar va paiScamaokxDo ArbaI samaud`acao ivahMgama dRYya idsatao. gaayamaaMDIcyaa pauZo '' paalaoSvar '' ho GaumaTIvajaa iSavamaMidr Aaho. tyaacyaa pauZo gaolyaavar '' ba`mhkuMxD '' laagatao, SaojaarIca maar]taI maMidr Aaho, {javyaa hataalaa balarama kRxYNa maMidr Aaho. pauZo AYTkxaonaI pauYkxrNaI Asauna tyaacyaa paiScamaosa Ea`I SaMkxracao Bavya maMidr Aaho. dovaLacao baaMQakxama yaadva GaraNyaataIla rajao ramadova yaaMcyaa kxarikxdI-ta Jaalao Aaho. Ea`I kxnakoxSvar maMidracaI {McaI 54 fUxT Aaho. Ea`I kxnakoxSvar ho ekx pa`acaIna svayaMBaU iSavasqaana Aaho.

yaa izkxaNaI Baaivakx paya-TkxaMcyaa rhaNyaacaI tasaoca GargautaI BaaojanaacaI {<ama saaoya Aaho.

Ea`I hirhroSvar à

hirhroSvar ho izkxaNa '' diXaNa kxaSaI '' mhNauna AaoLKalao jaatao, tyaaca pa`maaNao yaoqaIla samaud` ikxnaara paaya-TkxaMmaQyao pa`isaQd Aaho.

samaud` ikxnaa%yaavarca Ea`I SaMkxracao Bavya maMidr Aaho, maMidracao baaMQakxama kxalaa baVla inaiScata maaihtaI nasalaI tarI paihlyaa baaijarava paoSavyaaMnaI maMidracaa ijaNaao-Qdar koxlyaacaI maaihtaI Aaho.

maMidramaQyao ba`mha, ivaYNau, mahoSa va dovaI paavaotaIcyaa mautaI- Aahota, tyaaca pa`maaNao Ea`I kxaLBaOrva va yaaogaoSvarI yaaMcyaa mautaI- doKaIla Aahota.

maMidr jarI samaud` ikxnaa%yaavar Asalao tarI pa`diXaNaa maaga- DaoMgara var]na va samaud`a maQauna Aaho.

ikxihma baIca à

AilabaagapaasaUna 12 ikx.maI. AMtaravar [tar ikxnaa%yaapa`maaNaoca inasagaa-cao vardana Gao{]na ikxhImacaa rmya ikxnaara inasaga-pa`oimakxaMcao mana irJavata Aaho. Ailabaagaàrovasa rstyaavarIla caaoMMZI%ikxhIma fxaTyaavar {tarlyaavar paScamaokxDo jaaNaara rstaa ha ikxhIma gaavaataUna samaud`ikxnaarI jaataao. Cayaaica~aNaasaazI AapaNaaMsa Anaokx naOsai-gakx saaOMdya-sqaLo yaa ikxnaa%yaavar AaZLtaIla. naarLI%paaofxLIMcaI daT vanaEa`I AaiNa AakxaSaalaa gavasaNaI GaalaNaarI saur}caI JaaDo ikxnaa%yaacaI SaaoBaaigauNaIta kxrtaata. tyaamauLoca yaa ikxnaa%yaavar paya-TkxaMcaI KaUpa gadI- Asatao. yaoqaIla saRYTIsaaOMdyaa-ta AagaLIca Bar TakxNaara svacC inataL AqaaMga saagar paya-TkxaMnaa kxuzlyaahI tauta Aaga`hacao inamaM~aNa dota Asataao.

yaa samaud`ikxnaarI maharaYT paya-Tna ivakxasa mahamaMDLatafxo- paya-TkxaMsaazI taMbaMucaI saaoya kxrNyaata AalaolaI Aaho. inasagaa-cyaa saainnaQyaata maaDaMcyaa gad- JaaDIta samaud`acyaa kxuSaIta rhaNyaacaI maaOja kxahI AaOrca maa~a hI maaOja AnauBavayaacaI taI fx@ta {nhaLa iMkxvaa ihvaaLyaataca. paavasaaLyaata taMbaUta rhaNyaacaI majaa lauTtaa yaota naahI. par]tau vaYaa-cao baarahI maihnao ikxhIma gaavaata Anaokx izkxaNaI GargautaI rhaNyaacaI tasaoca BaaojanaacaI vyavasqaa haotao.

AaXaI baIca à

AilabaagaàKaodMDa raoDvar Ailabaaga sqaanakxapaasaUna saumaaro 5 ikxmaI. AMtaravar AaXaIcaa ikxnaara Aaho. yaoqao jaaNyaasaazI AaXaI sqaanakxajavaL Asalaolyaa staMBaajavaLUna AatamaQyao ekx tao dID ikxmaI. jaavao laagatao. svatacao vaahna Asalyaasa qaoT ikxnaa%yaapaya-Mta AapaNa jaa{] Sakxtaa. ikxnaara svacd sauM{r pa`duYaNaivarihta AsaUna saur}cyaa banaaMnaI naTlaolaa Aaho. yaa ikxnaa%yaavar}na Aapalyaalaa Ailabaaga baIcacao tasaoca tasaoca kxulaa
baa ikxllyaacao dSa-na GaDtao.

Ailabaaga baIca à

Ailabaaga esa.TI. sqaanakxapaasaUna saumaaro ekx ikx.maI. AMtaravar paScamaosa saaQaarNa 4%5 ikxmaI. laaMbaIcaa vaalaukxamaya ikxnaara Aaho. maar}taI naa@yaavar}na qaoT paScamaolaa ikxnaa%yaakxDo jaaNaara rstaahI itatakxa svacC va hvaoSaIr. yaa rstyaavar}na taumhI jaovha ikxnaa%yaakxDo jaala taovha vaaTota saava-jainakx vaacanaalaya va ijalha ga`MqaalayaacaI [maarta, mauKya paaosT Aa^ifxsa, ijalha r}gNaalaya, SaasakxIya ivaEa`amagaRh, ijalha pairYad pa~akxar Bavana hI AilabaagamaQaIla mahtvaacaI izkxaNao yaotaIla. {javyaa hataalaa ik`xDaBauvanacao pa`Sasta maOdana laagaola. ikxnaa%yaavar paaohaocalyaavar eoitahaisakx kxulaabaa ikxllyaacao dSa-na hao[-la.

saMpaUNa- ikxllyaacao Avalaaokxna kxrIta ma{]Saar vaaLUtaUna caalata Asataa ikxnaa%yaavarIla saur}caI {Mcaca {Mca JaaDo tyaaMnaa saaqa doNaarI naarLacyaa JaaDaMcaI SaaoBaa Aapalao mana Kaicataca maaohUna Takxola yaata SaMkxa naahI. ikxnaa%yaavarIla KaajagaI va sarkxarI baMgalyaamauLo ha ikxnaara AiQakxca KaulaUna idsataao. iSavaaya ikxnaa%yaavar SahaLyaacao paaNaI Aa[-sk`xma BaoLpaUrI pa^TIsa [. Kaadyapadaqa- ivak`xotao XauQaaSaaMtaIsaazI Aahotaca. saagarlaaTaMcyaa KaLaLtyaa naadsaaOdyaa-caa AnauBava yaoqaoca Gyaavaa. jasajasaa saUya- Astaasa laavaU laagaola taovha jara iXataIjaakxDo najar Takxa va AakxaSaacyaa rMgapaTavar {QaLNaa%yaa saptarMgaacaI AaitaYabaajaI paha. ASaavaoLI AMQaukx pa`kxaSaata samaaorIla ikxllyaacaa gaganaBaodI drara AapaNaaMsa hLUca [itahasaata AaoZU laagaola. vaaLUtaUna lagabagaInao paa{]lao TakxIta paazIvar jaaLo saaMBaaLIta Aaolyaa kxpaDyaaMcaI pavaa- na kxrtaa Aapalyaa mastaIta gaata gaata GarI inaGaalaolyaa macCmaar baaMQavaaMcyaa kxaoLIgaItaalaa saaqa doNyaacaa maaoh taumhalaa Aavartaa yaoNaar naahI.

Ailabaaga ekx sauMdr paya-Tna sqaL mhNaUna pa`isaQdIsa AalyaapaasaUna Ailabaaga baIcavar naohmaI pa`vaaSaaMcaI vad-L Asatao. jarI vad-L AsalaI tarI Aavaajaacao pa`dUYaNa naahI. mhNaUnaca hI baIca mhNajao Ailabaagacao ekx vaOiSaYTya Aaho.

kxaiSad baIca à

maur}Dcyaa {<arosa javaLpaasa 18 ikxmaI. AMtaravar gaaovyaamaQaIla baIcacaI AazvaNa kxr}na doNaara r}paorI vaaLUcaa svacC sauMdr kxaiSadcaa samaud`ikxnaara ivadoSaI paya-TkxaMcao mauKya AakxYa-Na Aaho.

kxaiSadcyaa ikxnaa%yaavarIla saur}Mcyaa nayanamanaaohrI baagaaMtaUna ivaEa`aMtaIsa qaaMbalaolyaa paya-TkxaMcaI gadI- paahUnaca yaa sqaanaacao mahtva laXaata yaotao. ivakxeMDlaa SaokxDao paya-Tkx [qao samaud`snaanaasaazI jamataata. maa^DoiMlaga iT.vhI. isarIyala va isanaomaaMcao SaUTIMga yaoqao saatatyaanao haota Asatao.

samaud`ikxnaarI CaoTyaa sTa^lapaasaUna pairpaUNa- sauivaQaa AsaNaarI ha^Tolsa irsaa^T-sa\ yaamauLo kxaiSad baIca paya-TkxaMcao maaozo AakxYa-Na banalaa Aaho.

naagaava baIca à

yaoqao jaaNyaasaazI Ailabaaga esa.TI. sqaanaakxapaasaUna AilabaagaàrovadMDa rstyaavar 7 ikxmaI. AMtaravar AsaNaa%yaa naagaaMva Aa^fxIsa yaoqao {tarava laagatao. taoqaIla iSavaC~apataIcyaa pautaLyaajavaLIla rstyaanao gaolyaavar daonaàADIca ikxmaI. AMtaravar ho baIca Aaho. yaa baIcalaa saataaD baMdr AsaohI mhNataata. yaoqaIla vaOiSaYTya mhNajao ikxnaa%yaavarIla ekxa raMgaota AsaNaarI DaOladarpaNao DulaNaarI saur}caI JaaDo va r}paorI vaaLUcaa svacC sauMdr samaud`ikxnaara tyaavar fxosaaLNaa%yaa AqaaMga samaud`acyaa paaMZ%yaaSaua laaTa paya-TkxaMnaa fxarca maaohIta kxrtaata. yaoqao paya-TkxaMsaazI naaYTa jaovaNa tasaoca inavaasaacyaa BarpaUr saaoyaI Aahota. paya-Tkx yaa ikxnaa%yaavar [takxo KauSa Aahota ikx maharaYT Saasanaanao paya-TkxaMcyaa YTIkxaonaataUna yaa ikxnaa%yaakxDo ivakxasaakxDo Aapalao laXa kxoMMid`ta kxolao Aaho. paya-TkxaMnaa maaohivaNaa%yaa yaa inasaga-saMpanna ikxnaa%yaalaa jar}r BaoT Va.

roMvadMDa baMdr à

Ailabaaga sqaanakxapaasaUna 17 ikxmaI. AMtaravar AsaNaaro ho eoitahaisakx baMdr Aaho. yaaca izkxaNaI raohyaahUna yaoNaa%yaa kxuMDilakxa nadIcaa ArbaI samaud`aSaI saMgama hao{]na KaaDI tayaar JaalaI Aaho. rovadMDa baMdracyaa pailakxDo saaLava gaavaapaasaUna maur}D taalau@yaacaI h_ saur} haootao. yaa KaaDIvar baaMQalaolaa maur}D AaiNa Ailabaaga taalaukxo jaaoDNaara vaahtaukxIcyaa saMdBaa-ta {payau@ta zrNaara saaLava KaaDI paUla 1986 paasaUna vaahtaukxIsa Kaulaa Jaalaa Aaho. yaa paulaavar}na mau_amahUna fxorfxTkxa maara. saBaaovataalacyaa naOsaiga-kx pairsaracaI Ajaba ikxmayaa taumhalaa gauMga kxrIla. saaLavakxDIla Taokxavar}na saMpaUNa- rovadMDacaa pairsar saagaracao ivalaaoBanaIya dSa-na KaaDItaIla galabataaMcaI vahataukx tasaoca Davyaa baajaUlaa dUrvar idsaNaaro ivak`xma [spaata kxMpanaIcao Yya tar {javyaa baajaUsa yaa paulaajavaLca ivak`xma [spaata kxMpanaIcaI jaoTI idsatao.

rovadMDa baMdrajavaLca esa.TI. sqaanakx tasaoca taIna va saha AasanaI irXaaMcao sqaanakx Aaho. esa.TI. sqaanakxacyaa maagaIla baajaUsa KaaDIta CaoTasaa Qa@kxa pakxTI Aaho. yaa Baagaata maasaomaarIcaa vyavasaaya jaaorata
caalataao. maasao pakxDUna AaNalaolaI galabatao haoDyaa yaa Qa@@yaajavaLca qaaMbataata. yaa izkxaNaI taajyaa maasaLIcaI KarodI%ivak`xI haotao.

rovasa baMdr à

Ailabaaga esa\. TI. sqaanakxapaasaUna saumaaro 23 ikxmaI. AMtaravarIla ho baMdr mauMba[-àrovasa laaca vahataukxImauLo ekx mah<vaacao baMdr zrlao Aaho. mauMba[-hUna laacanao yaoNaaro pa`vaasaI tasaoca {rNahUna kxrMjaamaagao- tarInao yaoNaa%yaa pa`vaaSaaMcaI vad-L naohmaIca yaa baMdravar Asatao. baMdraBaaovataalacaa saara BaUpa`doSa naOsai-gakx saaOMdyaa-nao naTlaolaa Aaho. Qa@kxyaavar {Bao raihlao Asataa samaaor kxrMjaa%{rNacaa ikxnaara {Mca BaagaataIla CaoToàCaoTo baMgalao macCmaar baaMQavaaMcaI galabatao tasaoca laaTaMvar DulaNaa%yaa haoDyaaMcaI ivalaaoBanaIya Yyao najarosa paDtaata. hvaamaana svacC Asalyaasa mauMba[-taIla gaganacauMbaI [maartaIMcao dSa-nahI Kaosa Qa@kxyaavar}na hIotao. yaa baMdracyaa pairsarata ifxrtaanaa ekx vaogaLaca AanaMd imaLtaao. Qa@kxyaapaasaUna javaLca esa\. TI. sqaanakx Aaho tasaoca taIna va saha AasanaI irXaaMcaIhI {<ama saaoya Aaho.

maaMDvaa baMdr à

Ailabaaga esa\.TI. sqaanakxapaasaUna saumaaro 19 ikxmaI. AMtaravar ho ekx inasaga-saMpanna baMdr Aaho. Ailabaagaàrovasa rstyaavar maaMDvaa fxaTyaavar {tar}na baMdrakxDo jaavao laagatao. [tar baMdraMpa`maaNao naOsai-gakx saRYTIsaaOMdyaa-cao vardana laaBalyaamauLo ho AagaLovaogaLo Asao ipakxinakx paa^[-MT Jaalao Aaho.

yaa baMdracyaa Qa@kxyaalaa mauMba[-hUna (gaoT%vao Aa^fx [MMiDyaa ) yaoNaa%yaa paI.ena\.paI. savh-saosa kx^Tmarana AjaMza kx^Tmarana yaaMcyaa spaIDbaaoT tasaoca AjaMza laaca savhsa Alaisa_Ikx maaoTar laacaosa laagataata.
maaMDvyaacyaa samaud`ikxnaarI Anaokx Qainakx laaokxaMcao baMgalao tasaoca fxama-ha{]sa Aahota.

C~aIbaaga à

hI baaga AaMga`okxalaIna Aaho. yaa baagaota AaMga`o GaraNyaataIla paur}YaaMcyaa smaRtaIinaima<a baaMQalaolyaa dgaDI samaaQyaa paD@yaa Avasqaota Aahota. dgaDaMvarIla kxaorIva kxama maa~a Apa`itama Aaho.

kxanhaojaI AaMga`o samaaQaI à

Ailabaaga esa.TI.sqaanakxapaasaUna 5 imainaTaMcyaa AMtaravar baajaarpaozokxDo jaaNaa%yaa rstyaavar hI samaaQaI Aaho. samaaQaIcyaa AataIla Baaga AYTkxaonaI AsaUna KaaMbaavarIla naXaIkxama Apa`itama Aaho. jyaaMnaI ho Ailabaaga Sahr vasaivalao tyaa dyaa-sarKaola kxanhaojaI AaMga`o yaaMcaI hI samaaQaI Aaho.

AaMga`ovaaDa à

esa.TI. sqaanakxapaasaUna javaLca ivaYNau maMidrasamaaor AaMga`ovaaDyaacaI Bavya [maarta Aaho. vaaDyaata maaDIvar idvaaNaKaanaa AsaUna tyaata [itahasaacaI saaXa doNaa%yaa vastaU AaZLtaata. tasaoca kxanhaoojaI AaMga`o yaaMcaI gaadI va [tar dOvatao Aahota.

BaUàcauMbakxIya vaoQaSaaLa à

eipa`la 1904 saalaI '' Ailabaaga BaUcauMbakxIya vaoQaSaaLocaI '' sqaapanaa kxrNyaata AalaI. hI vaoQaSaaLa daona [maartaIta ivaBaagalaI Asauna ekxa [maartaIta ma^gnaoTaomaITr basaivalaolao Aahota. tyaacyaa sahayyanao BaUcauMbakxIya Xao~aamaQyao drraoja haoNaa%ya badlaaMcaI naaoMd koxlaI jaatao. ma^gnaoTaomaITrcyaa saBaaovataalaI ekx maITr r]MdIcyaa taIna iBaMtaI Aahota. tyaamauLo ma^gnaoTaomaITr zovalaolyaa KaaolaItaIla taapamaanaata jaasta badla haota naahIta. dusa%yaa [maartaIta BaUcauMbakxIya Xao~aacyaa ivaivaQa GaTkxaMcao inarpaoXa maapana koxlao jaatao. yaa [maartaIcyaa baaMQakxamaamaQyao cauMbakxIya gauNaQama- nasalaolao paaorbaMdr vaaLucao dgaD, ipataL va taaMbyaacyaa vastau vaaparlyaa Aahota.

vaoQaSaaLomaQyao haota Asalaolyaa BaUcauMbakxIya Xao~aacyaa naaoMdIMcaa {payaaoga BaUcauMbakxIya vaadLacaI tasaoca [tar Anaokx caubakxIya kxaya-pa`ik`xyaaMcaI maaihtaI imaLNyaasa haotaao. tyaa mauLoca jagaBarataIla Saas~a&aaMkxDuna yaa BaUcauMbakxIya maaihtaIlaa satata KaUpa maagaNaI Asatao. yaa vaoQaSaaLocao jagataasa haota Asalaolao yaaogadana laXaata GaovaUna Baarta sarkxarnao 1971 saalaI yaa vaoQaSaaLocaI pauna-sqaapanaa '' BaartaIya BaUcauMbakxtva saMsqaa '' iva&aana AaiNa taM~a&aana yaa ivaBaagaa AMtaga-ta kxaya-rta koxlaI. AQauinakx kxaLacaI garja laXaata GaovaUna Ailabaaga yaoqaIla BaUcauMbakxIya badla naaoMdNaa%yaa saaQanaaMcao nautanaIkxrNa koxlao gaolao. '' [MTrma^gnaoT '' yaa AaMtarraYT#Iya pa`kxlpaacaI garja tasaoca sahBaagaacyaa dRYTIkxaonaatauna 1997 paasauna Ailabaaga vaoQaSaaLonao 1 imanaIT [ta@yaa sauXma kxalaavaQaIta GaDu=Una yaoNaa%yaa BaUcauMbakxIya badlaaMcaI naaoMd kxr]na taI imanaITa gaINakx AMatarraYT#Iya koMxd`akxDo paazivaNyaasa eipa`la 2001 paasauna saur]vaata koxlaI.

yaa vaoQaSaaLota javaLjavaL 150 vaaYaa-paoXaa jaasta kxalaavaQaIcyaa BaUcauMbakxIya maapanaaMcaI naaoMd Aaho.

sadr vaoQaSaaLa pahaNyaasa pauva- parvaanagaIcaI AavaSyakxtaa Aaho.

mahaDcao cavadar taLoà

mahaD ho saaiva~aI nadIcyaa kxazavar vasalaolao pauratana kxalaapasauna pa`isaQd Sahr Aaho.

1927 saalaI Da^. baabaasaahoba AMbaoDkxraMnaI hrIjanaaMnaa saava-janaIkx izkxaNaI paaNaI BarNyaasaazI va jaata paata BaodBaava dur kxrNyaasaazI yaoqaIla ''cavadar taLo '' yaa saava-janaIkx paaNavazyaavar satyaaga`h koxlaa haotaa.

yaa laZyaacyaa smaRtaImaQyao taoqao ''k`xaMtaI staMBa '' {BaarNyaata Aalaa Aaho.

fxNasaaD ABayaarNya à

Aapalyaa doSaata barIcaSaI ABayaarNyao hI tatkxalaIna rajao tasaoca saMsqaainakx yaaMnaI tyaaMcyaa iSakxarIcyaa haOsaokxrItaa raKaUna zovalaolyaa Xao~aaMpaOkxI Aahota. nabaaba kxaLataIla kxosaaolaIcao jaMgala mhNajaoca Aataacao fxNasaaD ABayaarNya hI jaMgalasaMpa<aI nabaabaacao iSakxarXao~a haotao. Aama janataosa yaaizkxaNaI iSakxar kxrNyaasa baMdI haotaI. ekxa baajaUlaa ArbaI samaud` va dusa%yaa baajaUlaa gad- vanara[-nao naTlaolaa DaoMgaraL pa`doSa Asalaolao ho ABayaarNya 52.71 caaO.ikxmaI. Xao~aata pasarlaolao Aaho. yaa ABayaarNyaata ibabaLyaa vaaGa tarsa kxaolha saaMbar Baokxr ranaDu@kxr ipasaaorI sasao saaLIMdr va dui-maL Saokr} AaZLtaata.

SaokxDao pa`kxarcao paXaI fxulapaaKaro vanaspataI AaOYaQaI JaaDo sarpaTNaaro ivaivaQa pa`aNaI yaaMnaI ho ABayaarNya pairpaUNa- Aaho. payaa-varNaIya YTIkxaonaataUna paya-Tnaalaa pa`atsaahna doNyaasaazI vanaKaatyaatafxo- saupaogaavajavaL inasaga- paramaNaacaI saaoya kxrNyaata AalaI Aaho.

ABayaarNyaata maaihtaI kxoMd`o AsaUna rhaNyaacaI saaoyahI {palabQa Aaho.

fxNasaaD QabaQabaa à

fxNasaaD QabaQabaa jaaNyaasaazI Ailabaagaàmaur}D raoDvar baaolaI- yaoqao {taravao laagatao. baaolaI-paasaUna saaQaarNapaNao taIna tao saaDotaIna ikxmaI. AMtaravar fxNasaaD QabaQabaa Aaho. taoqao jaaNyaasaazI baaolaI-var}na 3 iMkxvaa 6 AasanaI irXaaMcaI saaoya {palabQa Aaho. svatacao vaahna Asaola tar ducaakxI iMkxvaa CaoTI gaaDI kxajaUvaaDI paya-Mta yaavao. taoqaUnaca samaaor fxNasaaDcaa nayanarmya fxosaaLNaara QabaQabaa YTIsa paDtaao. kxajaUvaaDIvar}na paa{]lavaaTonao paaca imainaTaMta QabaQabyaapaya-Mta paaohaocataa yaotao. inasagaa-cyaa kxuSaIta Asalaolyaa yaa QabaQabyaacaa AanaMd fx@ta vaYaa-taUnaca Gaotaa yaotaao. QabaQabyaacyaa AajaUbaajaUcaa pairsar vana Baaojanaacaa AaMnad GaoNyaasaazI AitaSaya yaaogya Aaho.

navaabaacaa rajavaaDa à

maur}D Sahrata pa`vaoSa kxrtaaMnaa Aapalao laXa vaoQaUna Gaotaao taao nabaabaacaa Bavya rajavaaDa. sana 1885 cyaa saumaarasa nabaaba sadr rajavaaDyaacaI inai-mataI kxr}na tyaa izkxaNaI rhavayaasa gaolao. rajavaaDyaacao vaastauiSalpa mauGala va gaaoipakx paQdtaIcao Asalyaacao samajatao. ha rajavaaDa nabaabaaMcaI KaajagaI maalama<aa AsaUna taoqao tyaaMcao vaastavya Aaho. tyaamauLo ha Bavya eoitahaisakx rajavaaDa baahor}na pahavaa laagataao. yaa izkxaNaahUna maur}D Sahr va Baaovataalacyaa saagarI pairsaracao ivalaaBanaIya dSa-na haotao.

[-dgaah maOdanaà

d<amaMidrapaasaUna saumaaro dID ikxmaI AiQakx {McaIvar gaolyaasa nabaabakxalaIna [Mdgaah idsataao. [-dgaahvar}na saUyaa-sta idsataaoca.parMtaU d<amaMidracaI TokxDI yaa izkxaNaavar}na KaUpa ivalaaoBanaIya Baasatao.

Aaja UbaajaUsa jaMgala va {Mca DaoMgar yaamauLo naOsai-gakx SaaMtaIcaI vaogaLIca AnauBaUtaI yaa pairsarata AnauBavaNyaasa imaLtao.

KaaokxrI GaumaTà

isaVIMcao Qama-gaur} sayyad AlaI najaIr va isaQdI nabaabaaMcyaa kxahI kxbarI KaaokxrI yaa izkxaNaI Aahota. KaaokxrIcao GaumaT mhNaUna ho izkxaNa paya-TkxaMnaa za{]kx Aaho. [itahasakxaLata dMDaàrajapaurI baMdrajavaLcao KaaokxrI ho ekx kxmaI vastaIcao gaava haotao. BaartaIya va ArbaI paQdtaIcyaa iSalpakxlaocaa ekx {<ama pa`acaIna namaunaa yaa GaumaTaMcao iSalpakxama pahaNyaasa caaoKaMdL paya-Tkx yaotaata. isaQdI isar}laKaana isaVI KaOiryata Kaana va isaVI vaakxutaKaana yaaMcyaa kxbarIsauQda yaaca izkxaNaI Aahota. ho izkxaNa maur}D AagardaMDa raoDvar maur}D esa.TI.DopaaopaasaUna javaLpaasa 6 ikxmaI. AMtaravar Aaho.

gaarMbaIcao QarNa à

jaMijara saMsqaanaacaa pauraogaamaI ivakxasa kxrNaar sar isaVI AhmadKaana yaaMnaI vh@Taoiryaa raNaIcyaa Baarta BaoTIcaI AazvaNa mhNaUna gaaMrbaIcyaa jaMgalaataIla QarNaasa vh@Taoiryaa vaa^Tr va@sa- ho naava idlao. naOsai-gakx paaNaI ADvaUna baaMQalaolao ho QarNa maur}Dcyaa paUvao-laa javaLpaasa Aaz ikxmaI. AMtaravar AsaUna ho gaarMbaI QarNa mhNaUna pa`isaQd Aaho. maur}D Sahrasa ipaNyaacao paaNaI yaaca izkxaNaavar}na paUNa-paNao naOsai-gakx pa`vaahacyaa vaogaacaa vaapar kxr}na paurivalao jaatao.

paavasaaLyaata paya-Tkx paaNyaacyaa pa`vaahata DuMbaNyaasaazI hmaKaasa yaazIkxaNaI yaotaata. vanaBaaojanaasaazI ho AadSa- izkxaNa Aaho. paaNyaaca maUL pa`vaah dUiYata na kxrNyaacao saamaMjasya baaLgaUna inasagaa-caa AanaMd GaoNyaasa kxaoNataIca hrkxta naahI. drIta {tarNaarI jaaMByaa dgaDataIla paayavaaT cahUbaajaUsa pa`caMD vaRXarajaI maaozoàmaaozo KaDkx vaahtyaa paaNyaacaI gaaja paXaaMcaI ikxlabaIla yaamauLo paya-Tkx gaarMbaI pairsarata iKaLUna jaataata. (yaa izkxaNaI pa`vaoSaasaazI na.paa. maur}DcaI parvaanagaI GaoNao AavaSyakx Aaho.)

savatakxDa QabaQabaa à

maur}MD SahrajavaL gaarMbaI QarNaakxDo jaataaMnaa iSaao gaava laagatao. yaa gaavaataUna saayagaavamaagao- savatakxDa QabaQabyaavar jaataa yaotao. QabaQabyaapaya-Mta gaaDI jaa{] Sakxta naahI. paayavaaTonao DaoMgar va SaotaataUna vanaEa`Icaa AanaMd Gaota caalata AQyaa- taasaata QabaQabyaapaya-Mta paaohcataa yaotao.

paavasaaLyaata ha jalapa`paata [takxa pa`caMD Asataao ikx qaoT paaNyaaKaalaI jaaNao ASa@yaca. ToiMkxga vagaOro kxrNaa%yaa saahsaI paya-TkxaMsaazI maa~a AadSa- izkxaNa Aaho.

saamaanya inasaga-pa`omaI paya-Tkx maa~a naMtar ihvaaLyaapaya-Mta QabaQabyaacaa AaMnad Gao{] Sakxtaao. jaanaovaarInaMtar paaNyaacaa Jaaota kxmaI haota jaa{]na Qaara baarIkx haotaata.

QabaQabyaavar mahalaaor gaava Aaho. fxar paUvaI- gauro carayalaa Gao{]na jaaNaa%yaa daona savataI yaaizkxaNaI ekxmaokxIMcaa kxaTa kxaZtaaMnaa saaobata paDUna maRtyaU paavalyaa. tyaamauLo yaasa savatakxDa naava paDlao ASaI dM
takxqaa Aaho. [qalaa inasaga-maa~a vaogaLyaa ivaEvaata inaScaMta iKaLvaUna zovataao.

kxuDo laoNaI à

kxuDo maaMdaD hI baaOQdkxalaIna laoNaI KaajagaI Baalagaava paulaamauLo maur}D SahrapaasaUna diXaNaosa kxovaL 25 ikxmaI. AMtaravar Aahota. mauMba[-àgaaovaa haya vao varIla maaNagaaMvapaasaUna 21 ikxmaI var ho gaava
rajapaUrI KaaDIcyaa maaMdaD{paKaaDIvar AsaUna yaa gaavaacyaa paUvao-kxDIla mahaobaa DaoMgaravar hI laoNaI Aahota. hI laoNaI pahaNyaasa svatacao vaahna Asaola tar qaoT laoNyaaMpaya-Mta paaohcataa yaotao.

[.sa.paUva- 100 vaYaa-cyaa kxaLata dMDa rajapaurI yaoqao saatavahnaaMcao saamaMta mahaBaaoja yaacaMI rajaQaanaI haotaI. tyaaMnaI baaOQd iBaXaukxaMcyaa vaastavyaasaazI KaaodlaolaI hI laoNaI samaud`sapaaTIpaasaUna 200 fxuT {Mca AsaUna ekxa DaoMgar raMgaota [sa 1848 saalaI DaoMgaracyaa kxpaarItaIla yaa laoNyaaMcaa SaaoQa laagalaa. raOd` kxatakxaLataIla hI 26 laoNaI daona staraMta AsaUna laoNaI k`x. 1 tao 15 Kaalacyaa raMgaota va laoNaI k`x. 16 tao 26 var Aahota. yaata 5 caOtya va 21 ivahar AsaUna tyaata b`aamhI ilapaItaIla pa`kxRta va saMskxRta iSalaalaoKa Aahota. Aata ekx Bavya staUpa Aaho. laoNyaaMcyaa saur}vaataIlaa Asalaolao KaaMbadoKaIla KaUpa doKaNao AsaUna yaoqaIla paaNyaacaI TakxIhI paahNyaasaarKaI Aahota.

ha sagaLa pairsar paiScamaaiBamauKa AsaUna yaoqaUna samaaor AqaaMga ArbaI samaud` paUvao-sa taLa {<arosa GaaosaaLa ikxllaa idsaUna yaotaao. SatakxanauSatakxo samaud`avar}na yaoNaaro jaaordar vaaro naOr]tya maansauna paavasaacao taDaKao yaaMnaa hI laoNaI taaoMD dota AsalyaamauLo kxaLacyaa pa`vaahata kxahI iSalaalaoKa va pa`itamaa iJajaUna AspaYT Jaalyaa Aahota. tarIdoKaIla baroca iSalaalaoKa AjaUnahI vaacataa yaotaata. hI laoNaI mhNajao iBaXaukxaMcao QyaanaQaarNaa va inavaasa kxrNyaacao ekxaMtaataIla AitaSaya inasaga-rmya pairsar Asalaolao tyaaca kxaLataIla maaozo sqaana Asaavao Asao vaaTtao. esasaMQa dgaDI DaoMgar kxaor}na inamaa-Na Jaalaolyaa laoNaI pahataanaa pahaNaa%yaacyaa caoh%yaavar AaScaya-imaEa`Ita Baava sahja {maTtaata.

GaarapaurI (eilafMxTa) gauMfxaà

GaarapaurI (eilafMxTa) gauMfxa yaa rayagaD ijalHyaa maQaIla Asalaolao va paya-TkxaMmaQyao AtyaMta pa`isaQd Asalaolao Asao ho izkxaNa Aaho. GaarapaurI (eilafMxTa) gauMfxa yaa samaud`amaQyao Asalaolyaa ekxa sada hirta baoTavar saaQaarNapaNao 7 vyaa Satakxapaasauna Aistatvaata Asalaolao ekx AaScaya-ca mhNaavao laagaola. AtyaMta kxaLjaIpava-kx kxataLa maQyao kxapauna baaMQalaolyaa yaa gauMfxa Ea`I SaMkxralaa samaipa-ta Aahota.


yaoqaIla jagapa`isaQd '' mahoSa mauita- '' hI iSavaacyaa '' '' inamaa-taa, rXaNakxataa- va saMharkx '' yaa taIna ivaivaQa AMgaacaI mahataI saaMgaNaarI Aaho.

mauMba[- yaoqaIla '' gaoT vao Aa^fx [MiDyaa'' yaoqauna raoja GaarapaurI (eilafMxTa) gauMfxa yaoqao jaaNyaasaazI haoDIcaI saovaa Asatao

GaarapaurI (eilafMxTa) gauMfxa yaa dSa-naasa dr saaomavaarI baMd Asataata.